Ahmadzai wisal

سر دردي یاHeadache :
سردردي خپله کوم مرض اوناروغي نده بلکي په بدن کی دنورو ناروغیو درامنځته کیدو له امله پیښیږي مثلا ژور خفګان کی چړیکو ته ورته ډیر سخت دردونه په سرکی پیداکیږي یعني سردومره چړکی(درد ) کوی چی مریض یی بیخي سرطان بولي،همدارنګه دمعدي په زخمونو کی سردردی پیداکیږي اوکله چی میکروب بدن ته داخل سی اومداخله وکړی، سردردي ورڅخه پیداکیږي.
نوراځو سردردی ته چی څونوعه سردردي شته؟
سردردي دوه قسمه ده،یو عرضي سردردی اوبل مستقل سردردي ده.
اول عرضي سردردي:چی مهمه وجه اوسبب یی قبضیت یاconstipation دی،سربیره پردي دهاضمې خرابوالی، تبه،زکام، ددماغ کمزوري،ډیر یخ اوډیره ګرمي هم ددی سردردی سببونه کڼل کیږي.
دوهم مستقله سردردي:چی مهم اسباب یی دنظر خرابوالی،دګردې یاپښتورګي التهاب،نقرص،حساسیت ،ملاریا اغیز او دښځینه میاشتنی عادت خرابوالی دي.
اود سرد درد ډیر رقمونه وی چی لاندی په تصویرو کی یی هم کتلای سئ.
درملنه:
په درملنه کی ترټولومهم په سردردی کی باید علت اولامل پیدا سي اوهغه له منځه یوړل سي ځکه ډیری وختونه داسي پیښیږي چی علت له منځه نه وی تللی اوکله چی تداوی ختمه شي،بیرته سردردي رامنځته سي.مثلا دیوچادسردرد دحساسیت څخه وی،نواول باید حساسیت اصلاح کړل سی یعنی له منځه یوړل سي اوبیادهغه ترڅنګ ددرد ضد دواګانی مریض وخوري اویادسترګو له وجی دسردرد رامنځته سوی وي نوباید لومړی دسترګو علاج وکړل سي اوترڅنګ یی ددرد ضد دواګاني واخستل سي.
همدارنګه یوه مهمه خبره داده چی په ژور خفګان کی هم ډیر شدید دسردردونه موجود وی اوترڅنګ یی په سینه کی درونوالی رامنځته کيږي چی ډیری وختونه هم ډاکټر اوهم مریض غلطیږي او دزړه ناروغیوته فکر کوی،بالاخره دمریض حالات نور هم خرابیږي چی زه خو نو دزړه مریضی لرم نوباید مکمله پلټنه وسي او مریض په هرحالت کی روحی تسکین سي اودزړه ناروغی دپاره پلټنه هم باید له نظره ونه ایستل سي.
نوپه پای کی داباید یاداوري شی چی دمریض څخه باید مکمله تاریخچه اومعلومات واخیستل سي اودلامل تر پیداکولو وروسته مریض ته باید تداوی شروع سي ترڅودیوي خوامریض ژردعذاب اوتکلیف څخه خلاص سي اودبلي خوا دمریض صحت په بی نظمه دواوو تلف نسي.
دلوستلودحوصلې څخه مو یوجهان مننه.

د وينې لوړ فشار ته انګلېسي کې High blood pressure وايي او علمي نوم يې Hypertension دی. Hypertension هغه وخت پېښيږي چې د وينې فشار غېر روغتيايي لوړې درجې ته ورسيږي. د وينې فشار هغه بهير دی چې زړه وينه په کې وجود ته پمپ کوي.

د وينې لوړ فشار (Hypertension) اوس مهال يوه عامه ناروغي ده. د څېړونو پر اساس امريکا تر ۵۰ سلنه ځوانان په دې ناروغۍ اخته دي. د وينې لوړ فشار (Hypertension) څرګندې نښې لري. هر کله چې وروستي پړاو ته ورسيږي، نو په زړه، د وينې رګونو، دماغو، سترګو، پښتورګو او د وجود په نورو برخو منفي اغېز کوي.

د وينې لوړ فشار (Hypertension) عمومي نښې - نښانې:
- د سر درد؛
- د ساه يا نتقس کموالی؛
- له پوزې وينه؛
- د مخ سوروالی؛
- ګنګستيا؛
- د سينې درد؛
- د سترګو د لېد بدلون؛
- په تشو متيازو کې وينه.

دغه نښې د وينې لوړ فشار (Hypertension) نښې دي، خو اړينه نه ده چې د وينې لوړ فشار (Hypertension) هر ناروغ يې بايد ولري، ځيني کې دا نښې پټې وي خو بيا هم د وينې لوړ فشار (Hypertension) لري. د وينې لوړ فشار (Hypertension) د مالولو لپاره غوره دا ده چې د زړه متخصص ډاکتر وکتل شي.

د وينې لوړ فشار (Hypertension) لاملونه:
د وينې لوړ فشار (Hypertension) دوه ستر ډولونه لري. چې يو يې لومړني Primary hypertension او بل يې Secondary hypertension دی.

۱- د Primary hypertension لاملونه:
- د وينې لوړ فشار دغه ډول ډېری خلک لري. کومې څرګندې نښې نه لري. پلټونکي تر اوسه هم په دې نه دي توانېدلي چې د Primary hypertension څرګند لاملونه پيدا کړي، لاندې څيزونه يې د مهمو لاملونو شمېرل کيږي.

- Genes: د وينې لومړني لوړ فشار يو لامل ارثي نېږدوالی کېدای شی. يانې که چېرې د کورنۍ کوم غړی مو په تېر کې دغه ناروغي لرلې وي، نو ستاسې د اخته کېدو شونتيا هم نېږدې ده.

- Physical changes: د پښتورګو پيوند او په وجود کې ځينې نورې فزيکې ځای پر ځای کېدنې هم د Primary hypertension لامل دی.

- چاپيريال: ډېر پر ځای کېناستل، د فزيکې چارو نه تر سره کول، خواړه او نور کړه وړه هم د Primary hypertension له لاملونو دي.

۲- Secondary hypertension: د وينې دغه ډول لوړ فشار ناڅاپي رامنځ ته کيږي او د لومړي په پرتله ډېر خطرناک او وژونکی دی. لاندې يې ځيني عمده لاملونه دي.

- د پښتوروګو ناروغۍ؛
- د زېږون له وخت د زړه ستونزې يا congenital heart defects؛
- د تیروئید غدې ستونزې؛
- د ځينو درملو جانبي عوارض؛
- د نشه يي توکو استعمال؛
- د الکول يا شرابو ډېر استعمال؛
- د آدرنال غدې ستونزې.
تداوی:
ACE inhiebetor
beta blacker
calciem chenal blacker
alph blacker
duretics

by ahmadzai wisal

*Common Medical Abbreviations*

> *Rx* = Treatment
> *Hx* = History
> *Dx* = Diagnosis
> *q* = Every
> *qd* = Every day
> *qod* = Every other day
> *qh* = Every Hour
> *S* = without
> *SS* = One & half
> *C* = With
> *SOS* = If needed
> *AC* = Before Meals
> *PC* = After meals
> *BID* = Twice a Day
> *TID* = Thrice a Day
> *QID* = Four times a day
> *OD* = Once a Day
> *BT* = Bed Time
> *hs* = Bed Time
> *BBF* = Before Breakfast
> *BD* = Before Dinner
> *Tw* = Twice a week
> *SQ* = sub cutaneous
> *IM* = Intramuscular
> *ID* = Intradermal
> *IV* = Intravenous
> *Q4H* = (every 4 hours)
> *QOD* = (every other day)
> *HS* = (at bedtime)
> *PRN* = (as needed)
> *PO or "per os"* (by mouth)
> *Mg* = (milligrams)
> *Mcg/ug* = (micrograms)
> *G or Gm* = (grams)
> *1TSF* (Teaspoon) = 5 ml
> *1 Tablespoonful* =15ml
~ *DDx* =differential Diagnosis
*Tx* =Treatment
*RTx* =Radiotherapy
*CTx* =Chemotherapy
*R/O* =rule out
*s.p* =status post
*PMH(x)* =post medical history
*Px* =Prognosis
*Ix* =Indication
*CIx* =contraindication
*Bx* =biopsy
*Cx* =complication...

*Knowledge About Blood*
1. Which is known as ‘River of Life’?
*Answer: Blood*
2. Blood circulation was discovered by?
*Answer: William Harvey*
3. The total blood volume in an adult?
*Answer: 5-6 Litres*
4. The pH value of Human blood?
*Answer: 7.35-7.45*
5. The normal blood cholesterol level?
*Answer: 150-250 mg/100 ml*
6. The fluid part of blood?
*Answer: Plasma*
7. Plasma protein fibrinogen has an active role in?
*Answer: Clotting of blood*
8. Plasma protein globulins functions as?
*Answer: Antibodies*
9. Plasma proteins maintain the blood pH?
*Answer: Albumins*
10. Biconcave discs shaped blood cell?
*Answer: RBC* (Erythrocytes)
*11. Non nucleated blood cell?*
*Answer: RBC* (Erythrocytes)
12. Respiratory pigments present in RBC?
*Answer: Haemoglobin*
13. Red pigment present in RBC?
*Answer: Haemoglobin*
14. RBC produced in the?
*Answer: Bone marrow*
15. Iron containing pigment of Haemoglobin?
*Answer: Haem*
16. Protein containing pigment of Haemoglobin?
*Answer: Globin*
17. Graveyard of RBC?
*Answer: Spleen*
18. Blood bank in the body?
*Answer: Spleen*
19. Life span of RBC?
*Answer: 120 Days*
20. Total count is measured by an instrument known as?
*Answer: Haemocytometer*
21. A decrease in RBC count is known as?
*Answer: Anemia*
22. An increase in RBC count is known as?
*Answer: Polycythemia*
23. A high concentration of bilirubin in the blood causes?
*Answer: Jaundice*
24. The disease resistant blood cell?
*Answer: WBC (leucocytes)*
25. Which WBC is known as soldiers of the body?
*Answer: Neutrophils*
26. Largest WBC?
*Answer: Monocyes*
27. Smallest WBC?
*Answer: Lymphocytes*
28. Antibodies producing WBC?
*Answer: Lymphocytes*
29. Life span of WBC?
*Answer: 10-15 days*
30. Blood cell performs an important role in blood clotting?
*Answer: Thrombocytes (Platelets)*
31. Vessels is called?
*Answer: Thrombus*
32. Anticoagulant present in Blood?
*Answer: Heparin*
33. A hereditary bleeding disease?
*Answer: Haemophilia*
34. Bleeder’s disease?
*Answer: Haemophilia*
35. Christmas disease?
*Answer: Haemophilia*
36. A type of Anemia with sickle shaped RBC?
*Answer: Sickle cell anemia*
37. Viscosity of Blood?
*Answer: 4.5 to 5.5*
38. Instrument used to measure haemoglobin?
*Answer: Haemoglobinometer*
39. Who demonstrated blood groups?
*Answer: Karl Landsteiner*
40. Who demonstrated Rh factor?
*Answer: Karl Landsteiner*
41. Blood group which is called Universal donor?
*Answer: O*
42. Blood group which is called Universal recipient?
*Answer: AB*
43. Blood group is most common among the Asians?
*Answer: B*

*MEDICAL TERMINOLOGY*

Everybody should know the basic functioning of Human Body and its main parts in order to express and explain their ailment to the Doctor and at the same time one should be able to understand the diagnosis expressed by the Doctor in the medical terminology. For easy recognition of the Compounded Words used in the Medical Terminology for naming the disease, Suffixes are added to Prefixes. For this hereunder giving you a few such prefixes for your ready reference and understanding.

Prefix - Meaning

*1. Adeno* - Glandular
*2. An* - Not
*3. Anti* - Against
*4. Aorto* - Aorta
*5. Artho* - joint
*6. Bleph* - Eyelid
*7. Broncho* - Bronchi
*8. Cardio* - Heart
*9. Cephal* - Head
*10. Cerebro* - Brain
*11. Cervico* - Cervix
*12. Cholecysto* - Gall Bladder
*13. Coli* - Bowel
*14. Colpo* - Va**na
*15. Entero* - Intestine
*16. Gastro* - Stomach
*17. Glosso* - Tongue
*18. Haema* - Blood
*19. Hepa* - Liver
*20. Hystero* - Uterus
*21. Laryngo* - Larynx
*22. Leuco* - White
*23. Metro* - Uterus
*24. Myelo* - Spinal cord
*25. Myo* - Muscle
*26. Nephro* - Kidney
*27. Neuro* - Nerve
*28. Odonto* - Tooth
*29. Orchido* - Te**is
*30. Osteo* - Bone
*31. Oto* - Ear
*32. Pharyngo* - Pharynx
*33. Pio* - Pus
*34. Pneumo* - Lung
*35. Ren* - Kidney
*36. Rhin* - Nose
*37. Spleno* - Spleen
*38. Thyro* - Thyroid Gland
*39. Urethro* - Ureth

د خیټې ګیس؛ لاملونه او د حل لارې:
د خیټې ګیس یو له هغو ناروغیو څخه دی چې انسان له یو شمیر نورو خنډونو سره مخ کوي او د انسان خیټه له اندازې زیاته غټه ښيي. په عمومي ډول دغه حالت په وړو کولمو کې د ګیس جمع کیدو له امله رامنځ ته کیږي. د خیټې ګیس د خیټې مختلفو برخو کې درد، ارګمی، باد، د ملا لاندینۍ برخې درد، د نفس تنګیدل او حتی اسهال لامل ګرځي.

د خیټې د ګیس لاملونه:
1-د هاضمې د جهاز ټپونه
2-د اشتها نشتوالی
3-سګریټ څښل
4-د تشو بولو ساتل
5-د هوا د لارې بندوالی
6-قبضیت
7-له اندازې زیات خوړل
8-هاضمې خرابوالی
9-د کولمو ځینې ناروغۍ

د خیټې ګیس له منځه وړلو طبیعي لارې:
پادیان: په دغه خواړه کې شته مواد د حجراتو له بندیدو څخه مخنیوی کوي. دغه خواړه د ګیس او باد له منځه وړوونکي خواص لرلو سره د هاضمې سیسټم پیاوړی کوي او جمع شوی ګیس له منځه وړي.

ځیره: ځیره هم د پادیان په څیر د ګیس له منځه وړلو پیاوړی خاصیت لري. ځیره هم د هاضمې سیسټم فعالولو سره انسان ته د ارامتیا احساس ورکوي. له دې سربیره د درد له منځه وړوونکی خاصیت هم لري. له خواړه خوړلو څخه وروسته یوه اندازه ځیره ژوول مو د هاضمې له ستونزو څخه خلاصوي. تاسې د ځیرې چای هم جوړولی شئ. یو اندازه ځیره په ګرمو اوبو کې واچوئ او د څو دقیقو لپاره يي وایشوئ.

زنجبیل: زنجبیل د خپل بې ساری روغتیايي ګټو له امله ځانګړی شهرت لري. په زنجبیلو کې شته مواد د کولمو پړسوب له منځه وړلو سره د هاضمې ستونزې له منځه وړي. تاسې کولی شئ د زنجبیلو چای جوړ کړئ او یا هم له خواړه خوړلو څخه وړاندې یوه کاچوغه زنجبیل وخورئ.

نعنا: نعنا هم د هاضمې ستونزې له منځه وړلو سره د خیټې ګیس په له منځه وړلو کې مهم رول لوبوي. نعنا د هضم شوي خواړه او ګیس په خارجولو کې ډیره زیاته مرسته کوي. کولی شئ د خیټې د ګیس له منځه وړلو لپاره د نعنا پاڼې وژوئ. همداراز د خیټې ګیس او باد له منځه وړلو لپاره کولی شئ د ورځې درې ځلي د نعنا چای وڅښئ.

کیله: کیله زیاته اندازه فایبر نومې مواد لري کوم چې د خواړه په هضم او په کولمو کې يي انتقال اسانوي. کیله زیاته اندازه پوتاشیم هم لري کوم چې د باد او ګیس په له منځه وړلو کې ډیره زیاته مرسته کوي. کله چې په خیټه کې مو ګیس جمع شوی وي نو د کیلې خوړل مه هیروئ.

کدو: دغه خواړه د فایبر، پوتاشیم او ویټامین اې غوره منبع ده. دغه مواد د خوړو په هضم کې مرسته کوي، د کولمو حرکت پیاوړی کوي او د خیټې ګیس او باد له منځه وړي. د خیټې ګیس څخه خلاصون لپاره خپل ورځنۍ خواړه کې د یو ګیلاس په اندازه کدو زیاته کړئ.