Prof. Dr. Hasan Aydın

Chia, keten, matcha: hepsi değerli besinler, ama tek başına sağlığı değiştiren bir gıda yok. Sorun gıdada değil, ona yüklenen kanıtsız vaatlerde. Bir sonraki “mucize” gıdadan önce sorun: kim söylüyor, satıyor mu, kanıtı ne?

Unutkanlık her zaman demans anlamına gelmez. Ancak unutkanlık günlük yaşamı etkilemeye, aynı soruların tekrarlanmasına, yakın geçmişin unutulmasına, bilinen yerlerde yön bulma güçlüğüne veya davranış değişikliklerine yol açıyorsa nörolojik değerlendirme gerekir.

Üstelik her hafıza problemi Alzheimer değildir. B12 eksikliği, tiroid hastalıkları, depresyon, uyku bozuklukları ve bazı ilaçlar bilişsel yakınmalara neden olabilir.

Önemli olan yalnızca “Ne kadar unutuyorum?” değil, “Unutkanlık hayatımı ne kadar etkiliyor?” sorusudur.

Tartıda gördüğünüz rakam normal olabilir. Peki metabolik sağlığınız da normal mi?

Normal kiloda olmak; insülin direnci, tip 2 diyabet, yağlı karaciğer veya kalp-damar hastalıkları açısından risk taşımadığınız anlamına gelmez.

Çünkü tartı bize kaç kilo olduğumuzu söyler; yağın vücutta nerede biriktiğini, kas kütlemizi, bel çevremizi, kan şekerimizi veya kan yağlarımızı göstermez.

Özellikle karın bölgesindeki visseral yağlanma, normal kilolu kişilerde bile metabolik riskle ilişkili olabilir.

Bu nedenle sağlığı yalnızca kiloyla değerlendirmeyin.

Mesele sadece kaç kilo olduğunuz değil, o kilonun nasıl bir metabolik tabloya eşlik ettiğidir.

̇nsülindirenci

Menopoz kadının bedeninde yaşanır ama etkileri yalnızca kadını ilgilendirmez.

Sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku sorunları, duygu durumundaki değişiklikler, vajinal kuruluk ve cinsel yaşamda yaşanan farklılıklar; zaman zaman çiftlerin ilişkisine, aile yaşamına ve iş hayatına da yansıyabilir.

Bu nedenle menopoz dönemini yalnızca kadının “çözmesi gereken” bir süreç olarak görmek doğru değil.

Özellikle partnerin bu dönemde yaşanan değişiklikleri bilmesi, anlaması ve destek olması çok önemli.

Çünkü bazen “Artık eskisi gibi değil” dediğiniz şeyin arkasında, menopoz döneminin getirdiği biyolojik değişiklikler olabilir.

Menopoz kadının bedeninde yaşanır; ama anlayış ve destek iki kişiliktir.

Perimenopozda veya menopozda sıcak basması, gece terlemesi, uyku sorunları ve duygu durum değişiklikleri yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Peki hormon tedavisi kullanmak istemeyen ya da kullanamayan kadınlar için seçenek yok mu?

Var. Üstelik bilimsel kanıtı olan farklı seçenekler mevcut.

Sıcak basması ve gece terlemesi:
Bazı SSRI/SNRI grubu antidepresanlar, gabapentin ve uygun hastalarda oxybutynin etkili olabilir.

Yeni nesil hormonsuz tedaviler:
Nörokinin reseptör antagonistleri fezolinetant ve elinzanetant, sıcak basmalarını doğrudan hedefleyen yeni tedavi seçenekleri arasında.

Uyku sorunları:
Özellikle gece terlemelerinin kontrol altına alınması uykuyu da iyileştirebilir. Bilişsel davranışçı terapi (CBT) de önemli bir seçenek.

Duygu durum değişiklikleri:
Perimenopoz dönemindeki depresyon ve anksiyete belirtilerinde antidepresan tedaviler ve CBT kullanılabilir.

Bitkisel olması her zaman etkili veya güvenli olduğu anlamına gelmez. Soya, karayılan otu (black cohosh) ve benzeri birçok takviyenin sıcak basmaları üzerindeki etkinliği konusunda kanıtlar tutarlı değildir.

Menopoz tedavisi yalnızca hormon tedavisinden ibaret değildir.
Doğru seçenek; baskın şikâyete, eşlik eden hastalıklara ve kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir.

Vi**ra (sildenafil) erkeklerde cinsel isteksizlik ve sertleşme sorunu için kullanılan ve düşük dozda sürekli alındığında kalp krizi ve hastalıkları gelişimi engellediği bilinen bir ilaçtır.

Kadınlarda da bu yönede yapılmış çalışmalar var. Bu çalışmaların derlendiği bir metaanalizde kadınlarda da Vi**ra kullanımının cinsel istek üzerine olumlu etkileri olabileceği ortaya konmuştur.

Yeni tasarlanan ve devam eden bir araştırmada ise kalp hastalıkları iz tine araştırma devam etmektedir. Belki de gelecekte cinsiyetten bağımsız bir ilaç olacaktır

**ra

“Şekersiz” ya da “doğal tatlandırıcı” ifadesi, sınırsız tüketim anlamına gelmemeli.

ESC 2026’da sunulan geniş çaplı bir çalışma, “huş şekeri” olarak da bilinen ksilitolün kandaki yüksek düzeyleri ile kalp-damar riski arasında dikkat çekici bir ilişki olduğunu gösterdi.

17.710 kişinin değerlendirildiği iki büyük kohortta, kan ksilitol düzeyi en yüksek olanlarda majör kardiyovasküler olayların daha sık görüldüğü bildirildi.

📌 Kanada kohortunda en yüksek ksilitol grubunda 6 yılda risk %57 daha yüksekti.
📌 EPIC-Norfolk kohortunda ise 30 yıllık takipte %18 daha yüksek risk saptandı.
📌 Ksilitol düzeyi arttıkça riskin de arttığı bir doz-yanıt ilişkisi gözlendi.

Üstelik daha önce yapılan küçük bir deneysel çalışmada, ksilitollü içecek tüketiminin trombosit aktivitesini artırabileceğini düşündüren değişikliklere yol açtığı gösterilmişti.

Özetle ksilitol her yerde!

Kaçabildiğiniz kadar kaçın!!!

İdeal direnç egzersiz süresi ne olmalı?

Egzersizin sağlığımız için öneminin herkes farkındadır.

Sağlık otoriteleri tarafından ideal egzersiz süreleri konusunda bir sınır belirlenmiştir. Mesela kalp ve genel sağlık için aerobik egzersizin (yürüyüş, koşu bandı, bisiklet, dans, yüzme vb.) haftada 150 dakika üzerinde olması gereklidir.

Direnç egzersizleri son dönemde popüler olmasının yanında sağlık için değişik faydalarının olduğunun da tespiti ile bir diğer egzersiz parçası olmuştur. Direnç egzersizleri bir ağırlığa veya kendi ağırlığına karşı yapılan egzersizlerdir. Kan basıncını düzenlediği, kan şekerini düşürdüğü, kemik erimesinden koruduğu ve kas gücünü artırdığı değişik araştırmalarda gösterilmiştir Bunun yanında bedenin şekil alması da ilave faydasıdır.

Bu egzersiz süresinin ne kadar olması gerektiği konusunda bir görüş birliği yoktur. Lakin son yapılan araştırmalar tip 2 diyabet yani şeker hastalığı gelişimini engellemek için direnç egzersizlerinin haftada 2 saat üzerinde olursa riski %27 oranında, eğer gençlikte başlayıp orta yaşa kadar haftada 30 dakika sürdürülürse %42 oranında, hafif egzersizle başlayıp yoğun direnç egzersizlerine yönelinirse de riski %21 oranında azalttığını gösteriyor.

Bu önemli bilgi bize haftada en az 2 saat günde ortalama 15-20 dakika direnç egzersizi yapmanın bizi kronik hastalıklarda korumak için yeterli ve gerekli süre olduğunu göstermektedir.



Kaynaklar

1. Long-Term Resistance Training and Risk of Type 2 Diabetes. JAMA network open. 2026/06/01. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2026.19420.
2. Resistance training enhances metabolic and muscular health and reduces systemic inflammation in middle-aged and older adults with type 2 diabetes: a meta-analysis. Diabetes research and clinical practice. Meta-Analysis, Systematic Review. 2025/11/01. doi: 10.1016/j.diabres.2025.112941.
3. The effect of resistance training on blood pressure and resting heart rate in type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes research and clinic

Soluk ve mat bir cilt, göz altı morlukları, renksiz dudaklar ve sürekli yorgun bir ifade… Sosyal medyada bu görünüm düşük ferritin düzeyleriyle ilişkilendiriliyor.

“Ferritin face” tıbbi bir tanı değil. Ancak arkasındaki konu gerçek: Demir depoları, henüz kansızlık gelişmeden önce bile azalabilir. Bu dönemde yorgunluk, saçlarda incelme/dökülme, kırılgan tırnaklar ve bazen nefes darlığı gibi belirtiler görülebilir.

Ama aynaya bakarak ferritin düşüklüğü tanısı konulamaz. Göz altı morlukları ve soluk görünüm; uykusuzluk, genetik özellikler, susuzluk, tiroid hastalıkları ve başka beslenme sorunlarıyla da ilişkili olabilir.

Kısacası: “Ferritin face” sosyal medyanın adı; demir eksikliği ise tıbbın konusu.

Şüphe varsa aynaya değil, kan tetkiklerine bakmak gerekir.

Ailenizde diyabet olması, sizin de mutlaka diyabet olacağınız anlamına gelmez. Ancak özellikle anne, baba veya kardeşte tip 2 diyabet varsa riskiniz artabilir.

Üstelik diyabet ve prediyabet uzun süre belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir.

Bu nedenle aile öykünüz varsa risk faktörlerinizi değerlendirmek, kan şekeri kontrollerinizi ihmal etmemek ve kilo kontrolü, düzenli hareket ve sağlıklı beslenme gibi önlemleri erkenden hayatınıza katmak önemli.

Genetiğinizi değiştiremezsiniz ama riskinizi değiştirebilirsiniz.

̇yabet